Odkąd piszę o Ameryce, a robię to już od ponad dwudziestu lat, za najważniejsze uważam szerokie konteksty historyczne i kulturowe, licząc na to, że czytelnicy zechcą poświęcić im czas i uwagę. Nie da się przecież zrozumieć sensu ani dynamiki dzisiejszych amerykańskich „walk”, ani społecznych, ani politycznych, bez powrotu do wydarzeń z przeszłości, które formowały jednocześnie amerykańską mentalność, normy obyczajowe i kanon uznawanych tu wartości. Nie da się też pojąć kuriozów i jawnych sprzeczności, które obecnie kształtują amerykańską rzeczywistość. Bo jak do tego doszło, że partia demokratyczna, jeszcze u progu XXI wieku żelazna baza klasy pracującej i do dziś najmocniej walcząca właśnie o jej interes, została przez tę klasę porzucona? Dlaczego główną siłą polityczną w Ameryce jest prowincja, mimo że ponad 85% Amerykanów mieszka dziś w metropoliach lub ich sąsiedztwie? Czy to prawda, że Polonia w USA zawsze głosowała i dziś też głosuje konserwatywnie? Wreszcie, dlaczego ataki dezinformacyjne są w Ameryce tak skuteczne, że zaczynają coraz bardziej wpływać na wyniki wyborów?

*

6 listopada 2024 roku był w Kolorado, gdzie mieszkam, zimny i mroczny. Nocą spadł pierwszy śnieg, a że zapowiadano dalsze opady, nad głową wisiało ciężkie, szare niebo, podczas gdy ulice zasnuwała równie szara mgła. Idealna aura do rozważań, co nas teraz czeka, jak napisała z samego rana znajoma, która w szoku, że wybory prezydenckie wygrał Trump, nie wysłała nawet dzieci do szkoły.

*

W roku 2024 wizja demokratów wyjątkowo w gust tych wyborców nie trafiła, bo demokraci nie tylko nie odzyskali klasy pracującej, na co bardzo liczyli, lecz jeszcze mocniej ją od siebie odsunęli. Dlaczego? No właśnie, statystyczny John i Mary pokazali im, jak bardzo nie lubią, gdy im się sterczy nad głową, instruując, jak mają myśleć, mówić i się zachowywać. Przypomnieli wszystkim zadzierającym nosa wykształciuchom z wielkich miast – popularne skojarzenie w odniesieniu do demokratów, którzy od jakiegoś czasu stali się „partią ludzi z dyplomami” – że codzienne rozmowy toczące się przy kuchennym stole milionów rodzin, zwłaszcza na prowincji, nie dotyczą ani sprawy zaimków dla osób niebinarnych, ani nawet szerszej kwestii walki o prawa mniejszości. Nie znaczy to, że statystyczni John i Mary o tych rzeczach nie myślą. Znaczy to tyle – i aż tyle – że na co dzień ważniejsze jest dla nich co innego. Poczucie mianowicie, że kraj, w którym żyją, wciąż spełnia złożoną im, jako jego mieszkańcom, obietnicę i jednocześnie ideowy fundament Ameryki, jaki znają: pochyla się nad ich ekonomicznymi aspiracjami i stwarza możliwości do ich realizacji. Amerykanie pozostają przede wszystkim społeczeństwem aspiracyjnym. Mimo wszystkich zmian, jakie się w ich kraju dokonały przez parę wieków, pozostaje on areną rywalizacji o status i zasoby między zapatrzonymi w siebie samotnymi wilkami.

*

Amerykanie podczas historycznych wyborów – w których mieli okazję wybrać Kamalę Harris, swoją pierwszą prezydentkę, do tego kolorową – postawili na Donalda Trumpa. 47 prezydentem USA został więc patologiczny kłamca, bezwstydny oszust i skazany przestępca. Człowiek pozbawiony empatii i bez wyrzutów sumienia, bo do tego potrzeba świadomości społecznej, której też nie posiada w nadmiarze. Jako polityk nie ma szacunku ani dla praw, ani dla Konstytucji, a jego rząd wypełnią podobni mu, skorumpowani moralnie oportuniści i pochlebcy, bo mamy wystarczająco wiele dowodów, że najchętniej otacza się takimi ludźmi. Do tego chce rządzić niepodzielnie i bezkarnie, i choć wydaje się to nieprawdopodobne w kraju takim jak Ameryka, nie można definitywnie stwierdzić, że nie ma na to szans. Politycznie i ideologicznie zmotywowani sędziowie, którymi za swojej pierwszej kadencji obsadził sądy – w tym Sąd Najwyższy – już mu to ułatwili, a wszystko dopiero przed nami.

Ci, którzy nie oddali na niego swoich głosów, patrzą na wyniki wyborów z dodatkową grozą. Od początku amerykańskiej państwowości urząd prezydenta Stanów Zjednoczonych był symbolem najwyższej nobilitacji, a sam prezydent z miejsca stawał się bohaterem narodowym i wzorem stawianym do naśladowania dzieciom. Urząd prezydenta został więc sponiewierany tym bardziej, że Amerykanie wynieśli Trumpa do władzy już po raz drugi, nie przejmując się jego skandalami i przestępstwami, a nawet tym, że współpracował ze spiskowcami, którzy 6 stycznia 2021 roku podjęli próbę zamachu na demokratycznie wybrane władze. Trudno zresztą uwierzyć, że ci, którzy Trumpa poparli, stawiają go swoim dzieciom za wzór cnót i zalet do naśladowania, a jeśli to czynią, strach myśleć, co to oznacza dla przyszłości amerykańskiego społeczeństwa.

Ze względu na zasady amerykańskiego systemu wyborczego, ale też specyficzne atrybuty amerykańskiej kultury i historii, Ameryka od zarania swego istnienia była targana – co staram się opisać w pierwszych rozdziałach tej książki – przez przeciwstawne siły, które od jakiegoś już czasu rozszarpują ją jednak na zupełnie oddzielne kawałki w sposób zatrważająco podobny do tego, jaki miał miejsce w przeddzień wojny secesyjnej, w okresie zwanym Antebellum South. W roku 2024 skala tego procesu osiągnęła nowe rozmiary, a jedynym beneficjentem wewnętrznej wojny Ameryki stali się adwersarze demokracji, którzy dołożyli starań, by zadawane przez nich rany były jeszcze głębsze i boleśniejsze. Nic przecież bardziej nie osłabia przeciwnika niż jego własny ból doznawany od środka.